Davlumbaz Söndürme Sistemleri ve Baca Yangını!
Bu yazımda sizlere yangın konusunda üçüncü kez ulaşıyorum. Bunun sebebi son dönemde yaşananlar ve sektörde karşılaştığım bazı yanlış algılar. Bazı yanlışlar zamanla sorgulanmadan kabul gören doğrulara dönüşebiliyor. Ben de bunlardan birini ele almak istiyorum.
Yangın konusu uzun yıllardır verdiğim eğitimlerin küçük bir bölümünü oluşturuyordu. Buna rağmen insanların en çok merak ettiği konulardan biriydi.
2009 yılından itibaren ağırlıklı olarak mutfak havalandırması ve egzoz arıtımı ile ilgileniyorum. Bu süreçte çok sayıda yangına şahit oldum. Bu nedenle burada standartlardan çok, sahada gördüklerim ve yaşadıklarımdan çıkardığım sonuçları paylaşacağım.
Hiç kimse işletmesinde yangın yaşamak istemez. Aynı şekilde hiçbir tedarikçi de hizmet verdiği işletmede yangın yaşanmasını istemez.
Ancak istememek tek başına yeterli değildir. Gerekli tekniklerin uygulanması ve bunun için bütçe ayrılması gerekir. Sorun bazen bütçe eksikliği değil, yanlış bilinen doğrulardır.
Bu yazıda da bunlardan birini, davlumbaz söndürme sistemlerinin baca yangınlarını önlediği yönündeki yaygın kabulü ele almak istiyorum.
Davlumbaz söndürme sistemi; pişirme ekipmanlarında ve davlumbaz içerisinde başlayan yangınları özel söndürücü kimyasallar ile kontrol altına almak amacıyla tasarlanmış aktif bir yangın koruma sistemidir. Ancak sistemden ne beklenmesi gerektiğini doğru anlamak gerekir.
Yangın nerede başlıyor?
Mutfak yangınları ekipmanlarda, davlumbaz içerisinde veya baca hattında başlayabilir.
Ekipmanlarda başlayan yangınlarda ilk sırada fritözler ve yoğun yağ kullanılan kızartma tavaları yer alır. Elbette diğer ekipmanlar da yangına sebep olabilir ancak bu ikisi başı çeker.
Katı yakıtlı pişirmeleri saymadım zira kömürlü ve odunlu pişirmeler zaten “kontrollü yangındır”.
Ekipmanlarda başlayan yangınların kontrol altına alınmasında davlumbaz söndürme sistemlerinin etkinliği tartışma konusu değildir. Bu alanda çok sayıda başarılı yerli ve yabancı üretici bulunmaktadır. Burada sorguladığım konu sistemlerin başarısı değil, onlardan ne beklediğimizdir.
Bu nedenle davlumbaz söndürme sistemleri projelendirilirken davlumbaz içerisine de söndürme nozulları yerleştirilir.
Baca içinde başlayan yangınlar da yine pişirici ekipmanlara bağlıdır. Bu risk özellikle düzenli temizlenmeyen baca hatlarında ortaya çıkar. Ekipmanlarda oluşan yüksek bir alev veya katı yakıtlardan sıçrayabilecek bir kıvılcım davlumbazı teğet geçerek baca içerisindeki yağ birikintilerini tutuşturabilir ki buna defalarca şahit oldum.
Davlumbaz söndürme sistemleri projelendirilirken bu ihtimal de dikkate alınır ve baca kanalının davlumbaza bağlandığı ilk birkaç metresine söndürme nozulları yerleştirilir. Amaç, pişirici ekipmanlarda veya davlumbaz içerisinde başlayabilecek yangınların kontrol altına alınmasının yanında bacaya sıçrayabilecek bir yangının büyümesini de sınırlandırmaktır.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır. Davlumbaz söndürme sistemleri pişirici ekipmanlarda başlayan yangınlarda son derece etkili sonuçlar verebilir. Buna karşın davlumbaz içerisinde veya baca hattında oluşan yangınların her koşulda söndürülmesini ya da tamamen önlenmesini beklemek doğru değildir.
Neden Davlumbaz Söndürme Sistemi Baca Yangınını Önleyemez?
Davlumbaz söndürme sistemleri elektrik enerjisine ihtiyaç duymadan çalışan tamamen mekanik sistemlerdir. Yangını algılamak için belirli sıcaklıklarda eriyen metal sigortalar veya kırılan cam sigortalar kullanılır. Bu elemanlar seçilen sıcaklığa ulaştığında sistemi otomatik olarak devreye sokar.
Peki bu ne kadar sürer?
Yaklaşık 10–15 saniye.
Bu süre pişirici ekipmanlarda veya davlumbaz içerisinde başlayan yangınlar için genellikle yeterlidir. Zaten sistemlerin tasarım amacı da bu tür yangınları erken aşamada kontrol altına almaktır.
Ancak baca yangınlarında durum farklıdır.
Tipik bir baca içerisinde hava hızının 10 m/s olduğunu kabul edersek, alev yalnızca 15 saniyede yaklaşık 150 metre ilerleyebilir. Başka bir ifadeyle sistem devreye girene kadar yangın çoktan nozulların etki alanını terk etmiş ve baca hattı boyunca yayılmış olabilir.
İşte meselenin özü budur.
Davlumbaz söndürme sistemlerinden baca yangınlarını her koşulda önlemesini veya kontrol altına almasını beklemek bu nedenle gerçekçi değildir. Sorun sistemin kalitesi değil, yangının yayılma hızı ile sistemin çalışma prensibi arasındaki farktır.
Burada verilen süreler ülkemizde yaygın olarak kullanılan mekanik sistemler için geçerlidir. Daha hızlı tepki verebilen elektronik sistemler de bulunmaktadır. Ancak tepki süresi 5 saniyeye düşse bile 10 m/s hava hızında alev yaklaşık 50 metre ilerleyebilir. Bu nedenle teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, baca içerisinde hızla ilerleyen bir yangını yalnızca davlumbaz bölgesindeki nozullarla kontrol altına almak her zaman mümkün olmayabilir.
Davlumbaz söndürme sistemi neyi koruyor? Neyi korumuyor?
Davlumbaz söndürme sistemleri temel olarak pişirici ekipmanlarda ve davlumbaz içerisinde başlayabilecek yangınları kontrol altına almak amacıyla tasarlanmıştır. Doğru projelendirilmiş ve düzenli bakımları yapılan bir sistem; çalışanlar, mutfak, ekipmanlar ve işletme açısından son derece önemli bir güvenlik unsurudur. Özellikle yangının ilk anlarında devreye girerek olayın büyümesini sınırlandırabilir ve ciddi kayıpların önüne geçebilir.
Ancak hiçbir sistem her riski ortadan kaldırmaz. Davlumbaz söndürme sistemi de baca hattının tamamını koruyan veya baca içerisinde oluşabilecek her yangını önleyen bir sistem değildir. Böyle bir beklenti sistemin çalışma mantığı ile de uyuşmaz.
Bu nedenle baca yangınlarına karşı tek başına davlumbaz söndürme sistemine güvenmek doğru değildir. Yangın güvenliği; doğru filtreleme, düzenli kanal temizliği, periyodik bakım, uygun işletme disiplini ve doğru söndürme sistemlerinin birlikte uygulanmasıyla sağlanabilir.
Özetle sorun davlumbaz söndürme sistemlerinin yetersiz olması değil, bazen onlardan yapabileceklerinden fazlasını beklememizdir. Tek bir ekipmandan tüm sistemi korumasını beklemek gerçekçi değildir.
Peki çözüm nedir?
Çözüm tek bir cihazda veya tek bir ekipmanda değildir.
Yangın güvenliğinde asıl amaç yangın çıktıktan sonra söndürmek değil, yangının ortaya çıkmasına ve yayılmasına neden olacak şartları mümkün olduğunca azaltmaktır. Bu nedenle ilk hedef kanal içerisinde biriken yanıcı yağ yükünü kontrol altında tutmaktır. Bunun yolu da doğru filtreleme, düzenli temizlik ve disiplinli bakımdan geçer.
Davlumbaz söndürme sistemleri ekipmanlarda ve davlumbaz içerisinde başlayabilecek yangınlarda önemli bir güvenlik katmanıdır. Ancak bu sistemlerden yapabileceklerinin ötesinde sonuçlar beklenmemelidir. Aynı şekilde filtre sistemleri ve elektrostatik filtreler de yangını söndürmez. Sağladıkları fayda, kanal içerisine taşınan yağ miktarını azaltarak yangın yükünün kontrol altında tutulmasına yardımcı olmalarıdır.
Kanal ve baca temizliği ise çoğu zaman göz ardı edilen en önemli konulardan biridir. Çünkü birçok baca yangınında asıl problem kıvılcım veya alev değil, yıllar içerisinde biriken ve yangını besleyen yağ yüküdür.
Bu nedenle yangın güvenliğine yalnızca söndürme sistemleri açısından bakmak yeterli değildir. Doğru tasarlanmış bir havalandırma sistemi, etkin filtreleme, düzenli kanal temizliği, periyodik bakım, eğitimli personel ve uygun söndürme sistemleri birlikte uygulandığında risk önemli ölçüde azaltılabilir.
Sonuç olarak sorun çoğu zaman ekipman eksikliği değil, sistemlerden yanlış şeyler beklenmesidir. Yangın güvenliğinde tek bir kahraman yoktur. Başarı; doğru tasarımın, doğru ekipmanın, düzenli bakımın ve doğru işletme disiplininin birlikte çalışmasıyla mümkündür.
Cüneyt TECER
Not: Endüstriyel mutfaklarda ve ekeolojik ünitelerde yangın ile ilgili iki ayrı yazıma linlerden erişebilirsiniz.
https://alizemhs.com/kutuphane/yazidizisi/ekolojik-unitelerde-yangin-riski/